Trào ngược dạ dày thực quản là bệnh lý tiêu hóa phổ biến hiện nay, xảy ra khi dịch vị và acid từ dạ dày trào ngược lên thực quản, gây cảm giác nóng rát, ợ chua, đau tức ngực hoặc khó chịu vùng thượng vị. Để kiểm soát triệu chứng, nhiều người thường sử dụng thuốc giảm tiết acid trong thời gian dài mà không có sự theo dõi của bác sĩ. Tuy nhiên, việc lạm dụng nhóm thuốc này có thể kéo theo nhiều hệ lụy ảnh hưởng đến sức khỏe tổng thể.
Theo các chuyên gia tiêu hóa, thuốc giảm tiết acid chỉ nên dùng đúng chỉ định, đúng liều lượng và trong khoảng thời gian phù hợp. Nếu tự ý kéo dài hoặc sử dụng không kiểm soát, người bệnh có nguy cơ gặp phải nhiều biến chứng liên quan đến tiêu hóa, chuyển hóa và miễn dịch.
Thuốc giảm tiết acid là gì?
Thuốc giảm tiết acid là nhóm thuốc có tác dụng làm giảm lượng acid do dạ dày tiết ra. Đây là phương pháp điều trị phổ biến cho các bệnh lý như:
- Trào ngược dạ dày thực quản
- Viêm loét dạ dày tá tràng
- Viêm thực quản do acid
- Hội chứng tăng tiết acid
Hiện nay, nhóm thuốc được sử dụng nhiều nhất là thuốc ức chế bơm proton (PPI). Thuốc hoạt động bằng cách ức chế quá trình sản xuất acid trong dạ dày, từ đó giúp giảm triệu chứng ợ nóng, nóng rát sau xương ức và hỗ trợ làm lành tổn thương niêm mạc thực quản.
Mặc dù mang lại hiệu quả nhanh chóng, song việc dùng thuốc kéo dài không đúng chỉ định lại tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với sức khỏe.
Vì sao nhiều người bị phụ thuộc thuốc giảm tiết acid?
Không ít người sau khi sử dụng thuốc thấy triệu chứng giảm rõ rệt nên tiếp tục uống kéo dài hàng tháng, thậm chí nhiều năm. Một số trường hợp cứ ngưng thuốc là xuất hiện cảm giác nóng rát, ợ chua nên nghĩ rằng bệnh nặng hơn và tiếp tục phụ thuộc thuốc.
Trên thực tế, khi sử dụng thuốc giảm tiết acid lâu ngày, dạ dày có thể xảy ra hiện tượng tăng tiết acid trở lại sau khi ngưng thuốc. Điều này khiến người bệnh hiểu nhầm rằng bệnh tái phát nghiêm trọng hơn, từ đó tiếp tục sử dụng thuốc mà không thăm khám chuyên khoa.
Ngoài ra, nhiều người có thói quen tự mua thuốc theo lời truyền miệng hoặc dùng đơn thuốc cũ mà không đánh giá lại tình trạng bệnh lý hiện tại.
Hệ lụy khi dùng thuốc giảm tiết acid kéo dài
Tăng nguy cơ rối loạn tiêu hóa
Acid dạ dày có vai trò quan trọng trong việc tiêu hóa thức ăn và tiêu diệt vi khuẩn có hại xâm nhập qua đường ăn uống. Khi lượng acid bị giảm quá mức trong thời gian dài, hệ tiêu hóa có thể bị ảnh hưởng.
Người bệnh dễ gặp các triệu chứng như:
Đầy bụng
Khó tiêu
Chướng hơi
Táo bón hoặc tiêu chảy
Rối loạn hấp thu dinh dưỡng
Một số nghiên cứu cho thấy việc giảm acid kéo dài còn làm mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột, tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển bất thường.
Giảm hấp thu vitamin và khoáng chất
Môi trường acid trong dạ dày giúp cơ thể hấp thu hiệu quả nhiều vi chất quan trọng như sắt, magie, canxi và vitamin B12. Khi acid bị ức chế liên tục, khả năng hấp thu các chất này có thể suy giảm.
Hậu quả là người bệnh có nguy cơ:
- Thiếu máu do thiếu vitamin B12 hoặc sắt
- Mệt mỏi kéo dài
- Hoa mắt, chóng mặt
- Tê bì chân tay
- Chuột rút
Ở người lớn tuổi, tình trạng thiếu canxi kéo dài còn làm tăng nguy cơ loãng xương và gãy xương.
Tăng nguy cơ nhiễm khuẩn đường tiêu hóa
Acid dạ dày được xem như “hàng rào bảo vệ tự nhiên” chống lại vi khuẩn và tác nhân gây bệnh từ thực phẩm. Khi nồng độ acid giảm mạnh, vi khuẩn dễ sống sót và đi xuống đường ruột.
Một số người dùng thuốc kéo dài có nguy cơ cao mắc:
Nhiễm khuẩn đường ruột
Viêm dạ dày do vi khuẩn
Tiêu chảy kéo dài
Rối loạn hệ vi sinh
Đặc biệt ở người có sức đề kháng yếu, nguy cơ nhiễm trùng có thể nghiêm trọng hơn.
Ảnh hưởng đến chức năng thận
Nhiều nghiên cứu ghi nhận việc sử dụng thuốc giảm tiết acid trong thời gian dài có thể liên quan đến nguy cơ tổn thương thận. Một số trường hợp có thể xuất hiện viêm thận kẽ hoặc suy giảm chức năng thận âm thầm.
Do triệu chứng ban đầu thường không rõ ràng nên người bệnh khó phát hiện sớm. Vì vậy, những người phải dùng thuốc dài ngày cần được theo dõi định kỳ chức năng thận theo hướng dẫn của bác sĩ.
Nguy cơ che lấp bệnh lý nguy hiểm
Việc tự ý dùng thuốc giảm tiết acid kéo dài có thể khiến triệu chứng tạm thời thuyên giảm, nhưng đồng thời che lấp các bệnh lý nghiêm trọng khác.
Một số dấu hiệu cảnh báo như:
- Sụt cân bất thường
- Nuốt nghẹn
- Nôn ra máu
- Đi ngoài phân đen
- Đau kéo dài
có thể liên quan đến bệnh lý nguy hiểm ở dạ dày hoặc thực quản. Nếu chỉ tự mua thuốc uống mà không nội soi kiểm tra, người bệnh có nguy cơ bỏ sót giai đoạn điều trị quan trọng.
Người bệnh nên dùng thuốc thế nào cho an toàn?
Để hạn chế tác dụng phụ và biến chứng, người bệnh cần tuân thủ nguyên tắc sử dụng thuốc hợp lý:
Chỉ dùng khi có chỉ định
Không nên tự ý mua thuốc dùng kéo dài. Người bệnh cần được thăm khám để xác định nguyên nhân gây trào ngược và lựa chọn phác đồ phù hợp.
Tuân thủ thời gian điều trị
Thông thường, thuốc giảm tiết acid chỉ được sử dụng trong một khoảng thời gian nhất định tùy mức độ bệnh. Sau điều trị, bác sĩ sẽ đánh giá lại trước khi quyết định có tiếp tục dùng thuốc hay không.
Không tự tăng liều
Nhiều người có thói quen tăng liều khi thấy triệu chứng chưa cải thiện nhanh. Điều này có thể làm tăng nguy cơ tác dụng phụ mà không giúp bệnh khỏi nhanh hơn.
Tái khám định kỳ
Những trường hợp phải điều trị kéo dài cần được theo dõi sức khỏe định kỳ để kiểm tra chức năng gan, thận và đánh giá nguy cơ thiếu hụt vi chất.
Thay đổi lối sống giúp giảm trào ngược hiệu quả
Ngoài thuốc, việc điều chỉnh thói quen sinh hoạt đóng vai trò rất quan trọng trong kiểm soát bệnh trào ngược dạ dày thực quản.
Người bệnh nên:
Ăn đúng giờ, không bỏ bữa
Hạn chế thức ăn nhiều dầu mỡ, cay nóng
Tránh rượu bia, thuốc lá, nước ngọt có gas
Không nằm ngay sau ăn
Giữ cân nặng hợp lý
Ngủ sớm, giảm căng thẳng
Kê cao đầu khi ngủ
Việc thay đổi lối sống giúp giảm áp lực lên dạ dày và hạn chế tình trạng acid trào ngược tự nhiên.
Khi nào cần đi khám bác sĩ?
Người bệnh nên đến cơ sở y tế nếu xuất hiện các dấu hiệu:
- Ợ nóng kéo dài nhiều tuần
- Đau tức ngực thường xuyên
- Nuốt nghẹn
- Sụt cân không rõ nguyên nhân
- Nôn ói kéo dài
- Dùng thuốc nhưng không cải thiện
Việc thăm khám sớm giúp phát hiện chính xác nguyên nhân và tránh các biến chứng nguy hiểm ở thực quản hoặc dạ dày.
Kết luận
Thuốc giảm tiết acid mang lại hiệu quả rõ rệt trong điều trị trào ngược dạ dày thực quản và các bệnh lý liên quan đến tăng tiết acid. Tuy nhiên, việc lạm dụng hoặc sử dụng kéo dài không đúng chỉ định có thể gây nhiều ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe như rối loạn tiêu hóa, thiếu hụt vi chất, tăng nguy cơ nhiễm khuẩn và ảnh hưởng chức năng thận.
Người bệnh không nên tự ý dùng thuốc kéo dài mà cần tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa. Bên cạnh điều trị bằng thuốc, việc thay đổi chế độ ăn uống và sinh hoạt là giải pháp quan trọng giúp kiểm soát bệnh hiệu quả và bền vững
